به گزارش پایگاه خبری توانیر به نقل از شرکت توزیع برق کهگیلویه و بویراحمد، جمعه بازار یاسوج ابتدا با سازههای فلزی و با این تصور شکل گرفت که راهحلی موقت برای ساماندهی دستفروشان شهر یاسوج است و فقط تا زمان احداث بازارچهای مناسب در شهر مورد استفاده قرار می گیرد. اما بازاری که قرار بود برای مدتی محدود پاسخگوی یک نیاز باشد، بهتدریج به مجموعهای دائمی تبدیل شد و بیش از ۸۰۰ کسبه چه در چارچوب حلبی و چه به صورت دستفروش در آن به فعالیت پرداختند؛ مجموعهای که برخلاف نامش، دیگر فقط در روزهای جمعه فعالیت نمیکرد و از صبح تا شب و در تمام روزهای هفته در بیخ گوش شهر یاسوج فعال بود. در نقشهها و اسناد شهری نیز این محدوده با عنوان «حلبیآباد» ثبت شده است؛ مجموعهای از سازههای فلزی که بدون آنکه برای ماندگاری طولانیمدت طراحی شده باشد، هر روز به تعداد کسبه اش نیز افزوده شد و سالها بخشی از سیمای شهر شده است.
با گسترش فعالیت بازار، نیاز به برق نیز افزایش یافت. اما در شرایطی که زیرساخت رسمی و سامانیافتهای برای تأمین برق آن وجود نداشت، سیمها و کابلهای غیرمجاز از سازهای به سازه دیگر و از غرفهای به غرفه دیگر منتقل شده و روی ترانس های اطراف انداخته شدند. کابلها روی هم افتادند و به مرور شبکهای درهمتنیده شکل گرفت که به «شبکه تارعنکبوتی برق جمعهبازار» معروف شد.
مسئلهای فراتر از چند کابل غیرمجاز
جمعهبازار حدود یک مگاوات برق مصرف میکرد؛ اما این مصرف در چارچوب یک شبکه رسمی، اندازهگیریشده و قابل کنترل قرار نداشت. برق مصرف میشد، اما هزینه آن به شکل متناسب دریافت نمیشد و امکان نظارت معمول بر شبکه نیز وجود نداشت.
مسئولان استانی سالها به دنبال ساماندهی و تعیین تکلیف جمعهبازار بودند، اما نگرانی از تبعات اجتماعی، تصمیمگیری را دشوار کرده بود زیرا پشت هر غرفه یک کسبوکار و پشت هر کسبوکار، معیشت یک خانواده قرار داشت. بنابراین هر اقدامی میتوانست با واکنش اجتماعی همراه شود.
شرکت توزیع نیروی برق نیز سالها با محدودیت جدی مواجه بود. به این شرکت گفته میشد به کسبه جمعهبازار انشعاب غیردائم یا شمارشگر ندهد، زیرا ممکن است در آینده برای آنها حقی ایجاد شود و واگذاری انشعاب به معنای به رسمیت شناختن دائمی این مجموعه تلقی شود.این وضعیت یک تناقض ایجاد کرده بود.
بازاری که قرار بود موقت باشد، سالها پابرجا مانده و قرار هم نبود به این زودیها متوقف شود، اما در همان شرایط سخت تأمین برق، همچنان مصرف قابل توجهی خارج از نظام اندازهگیری و پرداخت داشت در حالی که کسبه قانونی در سایر نقاط شهر برای دریافت انشعاب هزینه میپردازند، شمارشگر دارند و بابت برق مصرفی خود پول میپردازند.ادامه این وضعیت دیگر قابل دفاع نبود. از اینجا نگاه به جمعهبازار از یک «مسئله حلنشدنی» به یک پروژه قابل اجرا تغییر کرد.
طرح مهتاب؛ ورود به یک گره قدیمی
با آغاز طرح مهتاب در استان، جمعهبازار به عنوان یک نمونه استانی و ملی انتخاب و ساماندهی آن هدف گذاری شد. هدف، قطع برق کسبه یا ایجاد یک تقابل اجتماعی نبود؛ هدف، تبدیل مصرف غیرمجاز و غیرقابل اندازهگیری به مصرف قانونی، قابل اندازهگیری و قابل مدیریت بود. در بعد بالاتر هدف ایجاد عدالت در مصرف انرژی بود.
برای رسیدن به این هدف، نخستین گام نه کابلکشی، بلکه گفتوگو بود. جلسات متعددی با مسئولان استانی شامل استاندار و دادستان و فرمانداری و حتی شورای تامین برگزار شد. همزمان جلسات و نشست هایی با حضور نمایندگان کسبه برگزار شد و ضرورت ساماندهی، شرایط شبکه و مسیر قانونی تأمین برق برای آنان تشریح شد.نکته قابل توجه این بود که برخلاف تصور اولیه، این فرآیند با مقاومت جدی کسبه مواجه نشد. آنها پذیرفتند که شبکه موجود باید ساماندهی شود و مصرف برق از مسیر رسمی و قابل اندازهگیری تأمین شود.
سه ماه برای باز کردن گرهی چندساله
پس از ایجاد هماهنگیهای لازم، عملیات اجرایی آغاز شد. کابلهای درهمتنیده شناسایی و جدا شدند، انشعابهای غیرمجاز جمعآوری شد و مسیر تأمین برق قانونی برای کسبه شکل گرفت. شبکهای که طی سالها در بالای سر غرفهها شکل گرفته بود، در یک عملیات مستمر و فشرده ساماندهی شد. کل پروژه در مدت سه ماه به نتیجه رسید.سه ماه برای مسئلهای که سالها حل نشده بود؛ مسئلهای که فقط فنی نبود و ملاحظات اجتماعی، مدیریتی و اقتصادی نیز در آن تنیده شده بود.۳۱۰ شمارشگر در جمعه بازار نصب شد.
دستاورد؛ فراتر از جمعآوری کابل
ارزش اصلی پروژه را نمیتوان فقط با تعداد کابلهای جمعآوریشده یا شمارشگرهای نصبشده سنجید. مهمترین اتفاق، تغییر وضعیت مصرف برق بود.مصرفی که پیش از این خارج از نظام رسمی قرار داشت، وارد چارچوبی شد که در آن مصرف قابل اندازهگیری، هزینه قابل محاسبه و شبکه قابل نظارت است. از سوی دیگر، جمعآوری شبکه تارعنکبوتی، ریسک ناشی از سیمکشیهای غیرمجاز را در محیطی با سازههای فلزی کاهش داد.بنابراین این پروژه همزمان سه هدف کاهش تلفات، افزایش ایمنی و برقراری عدالت در مصرف انرژی را را دنبال کرد.
نقش کارکنان؛ تصمیمی که به میدان رسید
اجرای این پروژه با یک دستور اداری ممکن نبود. مدیران باید تصمیم میگرفتند وارد مسئلهای شوند که سالها حل نشده بود. کارشناسان باید راهکار فنی طراحی میکردند و گروههای عملیاتی باید در محیطی با شرایط متفاوت از شبکه معمول شهری، کابلها و انشعابها را شناسایی و جمعآوری میکردند. در کنار آن، ارتباط با کسبه و مدیریت فضای اجتماعی پروژه اهمیت تعیینکنندهای داشت. موفقیت جمعهبازار حاصل حرکت همزمان همین سه ضلع بود: تصمیم مدیریتی، توان فنی و همراهی اجتماعی.
جمعهبازار نشان داد که بعضی از مسائل شبکه را نمیتوان فقط با ابزار فنی حل کرد. در نقاطی که مصرف غیرمجاز با معیشت، شرایط اجتماعی یا سابقه طولانی بلاتکلیفی گره خورده است، راهحل باید همزمان سه وجه فنی، اجتماعی و مدیریتی داشته باشد.
اگر فقط کابلها جمع شوند اما مسیر قانونی جایگزین وجود نداشته باشد، مسئله دوباره بازتولید میشود. اگر مسیر قانونی فراهم باشد اما گفتوگو با ذینفعان شکل نگیرد، احتمال مقاومت افزایش مییابد. اگر تصمیم مدیریتی وجود نداشته باشد، مسئله ممکن است سالها در همان نقطه باقی بماند.
پایان عملیات، پایان مسئولیت نیست
سه ماه عملیات، پایان یک مرحله بود؛ نه پایان مسئولیت. برای جلوگیری از بازگشت وضعیت گذشته، پایش مستمر انشعابها، کنترل مصرف و جلوگیری از شکلگیری دوباره کابلهای غیرمجاز ضروری است.
تجربه جمعهبازار نشان داد که ایجاد یک شبکه غیرمجاز ممکن است بهتدریج و در طول سالها اتفاق بیفتد، اما برای جمعآوری آن باید یک تصمیم روشن، یک برنامه مشخص و یک تیم منسجم پای کار باشد.
تار عنکبوتی که فقط از سیم ساخته نشده بود
جمعهبازار یاسوج سالها میان دو گزاره گرفتار بود: «باید جمع شود» و «نمیتوان جمعش کرد.»
بازاری که قرار بود موقت باشد، دائمی شد؛ مصرف برق آن افزایش یافت و شبکهای از کابلهای غیرمجاز شکل گرفت. مسئولان سالها خواهان تعیین تکلیف آن بودند، اما نگرانی از تبعات اجتماعی و ابهام درباره آینده بازار، ورود جدی به مسئله را دشوار کرده بود.
ناترازی انرژی اما معادله را تغییر داد. دیگر نمیشد از کنار مصرف قابل توجهی که خارج از نظام اندازهگیری و پرداخت قرار داشت، به سادگی عبور کرد؛ بهویژه زمانی که کسبه و مشترکان قانونی شهر برای هر کیلووات ساعت برق مصرفی خود هزینه میپرداختند و در مدیریت مصرف انرژی مشارکت میکردند.
منبع: خبرگزاری توانیر